Средновековни градови и тврдини во Македонија

Иван Микулчиќ

 

СПИСОК НА ИЛУСТРАЦИИ ВО ТЕКСТОТ

 

 

Сл. 1. — Византиски војнички фибули од доцниот 6. и 7. век (избор: 1. Луковица кај Тетово; 2. Будинарци кај Берово; 3, 4. Водно и Барово кај Скопје; 5. Г. Чајле кај Гостивар)

 

Сл. 2. Словенски палчести фибули од Тесалија (А, Б — по Ј. Вернер) и дел од Виничани кај Т. Велес (В); доцен 6. — ран 7. век

 

Сл. 3. Словенски магиски (култни) метални плочки од Велестино во Тесалија (избор: А — фигура на Перун?; Б, В, Г — шаман, митско животно и воин со секира — по Ј. Вернер); 8.—9. век

 

Сл. 4. Наоди од тн. Комани-тип, 1.—8. век: А. Св. Размо кај Охрид: Б. Прилеп; (по Ј. Ковачевиќ и В. Маленко)

 

Сл. 5. Византиско-италски наоди од 7.—8. век: Фибули од Г.Чајле (1), Стенче и Јегуновце кај Тетово (2, 3). — Бр. 4, 5 — обетки од Голем Град, Преспа (гробови бр. 48 и 65: по В. Битракова)

 

Сл. 6. Обележја на власта на балканските простори во 10. век: 1, 2. амулети со тн. глава-јавач од Чемрен (Зовик) и Прилеп (Варош); 3. тамга од Арангел кај Кичево; 4. амулет-печат од Девол (Дреново кај Кавадарци); 5. двостран печат од Јегуновце кај Тетово; 6. појасна тока со лав-грифон, Девол (Дреново)

 

Сл. 7. Амулет-„рокче” со глава на Перун-Свевид, со 4 лица. „Давина”, с. Чучер кај Скопје, 9.—10. век

 

Сл. 8. Ликот на царот Самуил, реконструиран според неговиот череп (од саркофаг „Г”) црква Св. Ахил, Мала Преспа (по Н. Муцопулос)

 

Сл. 9. Царот Василиј II вооружен како оклопен коњаник. Минијатура на цариградскиот псалтир од 1017 г.

 

Сл. 10. Група врвови од стрели и ножови од Просек. 12.—14. век

 

Сл. 11. Боева секира од Вратиславци, кај Делчево, 10.—12. век

 

Сл. 12. Врв од тешко германско копје со додатоци, Просек; 13.—14. век. Стрезов Град, Человец, Демир Капија

 

Сл. 13. Германски меч од марката „волчјак”, Пасау во Баварска. Најден во Кочанско; доцен 14. век (по Т. Костадиновски)

 

Сл. 14. Мамуза („острога”) од Оризари, Кочани, гроб 12; ран 13. век (по Д. Митревски)

 

Сл. 15. Групен наод (остава) од Стрежево, Битола, нзбор: дизгини, узенгни и секири; 10.—11. век (по Т. Јанакиевски)

 

Сл. 16. Група железни алатки од Просек (варошот), 12.—14. век (по Н.Чаусидис)

 

Сл. 17. Византиски глеѓосани чинии, сликани во сграфито-техника; Варош, Прилеп, 13. и 14. век (по Б. Бабиќ)

 

Сл. 18. „Будинград”, Будинарци, доцноантички крајпатен кастел. Делумно е обновен во средниот век („Будинград”)

 

Сл. 19. „Будин град”, Будинарци, наоди; 10.—13. век

 

Сл. 20. Античкиот град Хераклеја Линкестис. Акрополата (А) е обновена како средновековен кастрон Пелагонија (?) а епископскиот комплекс (М) како манастир — Бутела (Битола)?

 

Сл. 21. Тн. Битолска плоча од 1016/17 г.: царот Јован Владислав го обновува градот Битола (по И. Заимов)

 

Сл. 22. Хераклеја, Битола, словенскн накит од 10.—12. век најден на просторот јужно од акрополата (бр. 6—8) и во гробиштата крај базиликата Д (бр. 1—5, 9; по Е. Манева)

 

376

 

 

Сл. 23. „Чебрен”, Зовик, доцноантички рударски град. Акрополата е обновена во средниот век како град Чемрен

 

Сл. 24. „Чебрен”, Зовик, крст-реликвијар, 10.—11. век (по Р. Петровиќ)

 

Сл. 25. „Кале”, Стрежево (Габалавци), рудничка тврдина од 6. век. делумно е обновена во средниот век (фрурион Габаларион?)

 

Сл. 26. „Кале”, Стрежево, група железни предмети, исковани во тврдината; 10.—11. век; по Т. Јанакиевски)

 

Сл. 27. „Кале-Миткороен”, Белица, доцноантички рударски збег. Делумно е обновен — користен ннз средниот век (шрафирано)

 

Сл. 28. „Кале на Столоватец”, Белица, доцноантички руднички кастел, обновен во средниот век

 

Сл. 29. „Кале на Столоватец”, Белица, наоди; 10.—12. век

 

Сл. 30. „Девини Кули”, Девич, античка рударска населба. Акрополата е целосно обновена во 13.—14. век („град Девич”)

 

Сл. 30А. „Девини Кули”, Девич, акропола; реконструкција

 

Сл. 31. „Девини Кули”. Девич, наоди 13.—14. век

 

Сл. 32 „Кула”, Заград, доцноантички руднички кастел, обновен е делумно во средниот век („град Растеш”)

 

Сл. 33. „Градец”, Здуње, доцноантички крајпатен кастел, користен и во средниот век („град Здун”)

 

Сл. 34. „Градец”, Здуње, наоди, 10.—13. век

 

Сл. 35. „Кале”, Ижиште, доцноантички збег, користен и во средниот век („град Иж”)

 

Сл. 36. „Венец”, Миокази, крајпатен кастел од 6. век. Словенски гробови од 10.—12. век откриени се крај базиликата (по Г. Спасовска)

 

Сл. 37. „Марково Кале”, Модриште, доцноантичка стража, обновена во средниот век („град Модрич”)

 

Сл. 38. „Марково Кале”, Модриште, наоди, 12.—14. век

 

Сл. 39. „Исар-Кула”, Валандово, антички град Идомене. Акрополата е населена и во доцниот среден век (село Алавандово)

 

Сл. 40. „Исар”, Валандово, монети од 7. и 13.—14. век

 

Сл. 41. „Кале”, Виница, доцноантички кастел. Акрополата обновена во средениот век

 

Сл. 42. „Кале”, Виница, накит од словенски гробови, 11.—13. век

 

Сл. 43. „Марков Манастир”, Габрово, доцноантичка стража. Делумно е обновена во доцниот среден век

 

Сл. 44. „Марков Манастир”, Габрово, наоди, 12.—13. век

 

Сл. 45. „Градиште”, Г. Бањица, доцноантичка крајпатна стража, користена и во средниот век

 

Сл. 46. „Градиште”, Г. Бањица, наоди, 12.—13. век

 

Сл. 47. „Соколец”, Калиште, доцноантичка гранична стража. Обновена е делумно во средниот век („град Соколец”)

 

Сл. 48. „Соколец”, Калиште, наоди, 12.—14. век

 

Сл. 49. „Кале-Ѕвезда”, Србиново, доцноантичка рудничка тврдина. Целосно е обновена во 13.—14. век (град Трново)

 

Сл. 50. „Прекинато Градиште”, Вирче, доцноантичка гранична стража. Користена е и во доцниот среден век

 

377

 

 

Сл. 51. „Прекинато Градиште”, Вирче, монети од 13. век

 

Сл. 52. „Градиште”, Драмче, доцноантичка рудничка тврдина, користена и во средниот век. Реконструкција

 

Сл. 53. „Градиште”, Драмче, наоди; 11.—13. век

 

Сл. 54. „Долно Градиште”, Звегор, античка крајпатна стража, обновена во средниот век („град Звегор”)

 

Сл. 55. „Долно Градиште”. Звегор, наоди, 12.—13. век

 

Сл. 56. „Калата”, Луковица, доцноантички рударски град Армонија? Обновен е како град Луковица

 

Сл. 57. „Калата”, Луковица, наоди од 9.—12. век

 

Сл. 58. „Калата”, Луковица, монети од 12.—13. век

 

Сл. 59. „Кале”, Бучин, доцноантички рударски збег, користен и во средниот век (фрурион Бучин)

 

Сл. 60. „Кале”, Бучин, наоди, 11.—12. век

 

Сл. 61. „Градиште”, Граиште, античко регионално средиште (град Брианион). Акрополата е обновена во средниот век (град Добрун)

 

Сл. 62. „Градиште”, Граиште, монети од 10.—13. век

 

Сл. 63. „Градиште”, Железнец, наоди, 13.—14. век

 

Сл. 64. „Градиште”, Железнец, доцноантичко рударско гратче, обновено во средниот век (Сидерокастрон — град Железнец)

 

Сл. 65. „Градиште”, Дреново, антички град Аударист (Еурист). Акрополата е обновена во средниот век („град Девол”)

  

Сл. 66. „Градиште”, Дреново, словенски накит, 10.—12. век

 

Сл. 67. „Градиште”, Дреново, византиски монети, 10.—14. век

 

Сл. 68. „Градот, Тиквеш”, Ресава, доцноантичка укрепена населба и кастел. Обновена е во среден век („град Тиквеш”)

 

Сл. 69. „Тиквеш”, Ресава, гробни наоди (13.—14. век)

 

Сл. 70. „Маркулија”, Арангел, доцноантичкн збег, користен и во средниот век

 

Сл. 71. „Градиште”, Подвис, наоди од 10.—13. век

 

Сл. 72. „Градиште”, Подвис, доцноантичка стража, користена и во средниот век

 

Сл. 73. „Градиште”, Мородвис, доцноантички руднички кастел со населба. Обновен е во средниот век (кастрон Моровизд)

 

Сл. 74. „Црквиште”, Мородвис, цркви од 5. и 6. век; врз нив лежи црквата од 12.—13. век (по К. Трајковски)

 

Сл. 75. Мородвис, неколку стаклени белегзии од гробот 105; доцен 12. век

 

Сл. 76. „Градиште”, Опила, доцноантичка населба и кастел, обновени во средниот век („град” Славиште ?)

 

Сл. 77. „Градиште”, Градиште, доцноантички граничен кастел. Акрополата е обновена во средниот век (град Луково ?)

 

Сл. 78. „Градиште”, Градиште, наоди (10.—12. век)

 

Сл. 79. „Град”, Канарево, доцноантичка рудничка населба. Обновена во среден век, како регионално средиште — град Козјак?

 

Сл. 80. „Град”, Канарево, наоди, 10.—13. век

 

Сл. 81. „Големо Градиште”, Коњух, доцноантички рударски град. Акрополата е обновена во доцниот среден век (Коњух)

 

378

 

 

Сл. 82. „Големо Градиште”, Коњух, акропола: станбени простории, улички и канали всечени во карпа

 

Сл. 83. „Големо Градиште”, Коњух, акропола: наоди, 13. и 14. век (монетата на Јустинијан II е од почетокот на 8. век)

 

Сл. 84. „Жеглиговски камен”, Младо Нагоричане, антички крајпатен кастел, обновен во средниот век („град Жеглигово”)

 

Сл. 85. „Жеглиговски камен”, Младо Нагоричане, византиска глеѓосана чинија; 13.—14. век

 

Сл. 86. „Просек”, Демир Капија, комплекс на тврдините на Просек: 1—4. Централниот кастрон „Кале”, Человец; 5, 6. цивилна варош на „Марков Град”, Корешница, со некропола; 7. „Кула”, Корешница, тврдина над варошот; 8. „Кула на Постралец”, тврдина и преграда на десниот брег на Вардар; 9. 10. „Манастир” и „Црквиште”, Демир Капија, средновековни цркви со гробишта околу нив

 

Сл. 87. „Кале — Стрезов Град”, Человец, централниот кастрон: 1, 2. Горниот град со акрополите; 3. Стопанскиот простор; 4. Цвингер (предтврданата). Обновен е врз тврдина та од 6. век (Мирополес)

 

Сл. 88. „Црквиште”, Демир Капија, гробишна црква од 10.—11. век, обновена врз базиликата од 5.—6. век (по Б. Алексова)

 

Сл. 89. „Просек”, монети од 11.—13. век

 

Сл. 90. Словенски накит од варошот на Просек, 11.—13. век (по Н. Чаусидис)

 

Сл. 91. „Манастир”, Демир Капија, камена икона на Св. Јован Богослов, 10.—12. век (по Б. Алексова)

 

Сл. 92. „Кула”, Годивје, доцноантички руднички кастел. Акрополата е користена и во доцниот среден век

 

Сл. 93. „Кула”. Годивје, врвови од противпанцирни стрели (12.—14. век)

 

Сл. 94. Охрид, план на средновековниот град. Шрафирани се населените површини: кастронот на Горни Сарај и цивилната варош

 

Сл. 95. „Горни Сарај”, Охрид, чамок од доцниот 14. век. Пред него лежат остатоците од византискиот кастрон (5.—13. век); — внатрешните градби слободно се реконструирани

 

Сл. 96, 97. „Горни Сарај”,Охрид, јужна порта , доцен 14. век, поглед од југ (основа, пресек и фасада)

 

Сл. 98. „Св. Пантелејмон”, Охрид, Климентова црква Св. Пантелејмон (крај на 9. век) со постари и подоцнежни ѕидови околу неа (по Ѓ. Бошковиќ и К. Томовски). Врз нив дијагонално е поставена џамијата Имарет (контури со испрекинати линии)

 

Сл. 99. Охрид, евхаристична гулабица, месинг и емајл. Лимож, 13. век

 

Сл. 100. „Кула”, Песочани, доцноантичка рударска населба. Акрополата е обновена во доцниот среден век (фрурион Дебрица?)

 

Сл. 101. „Кула”, Песочани, наоди (13.—14. век)

 

Сл. 102. Варош, Прилеп, план на средновековно подградие (шрафирано), црквите, ископуваните гробишта и тврдината на „Маркови Кули”

 

Сл. 103. „Маркови Кули”, Варош-Прилеп, тврдина од 10.—14. век (1), кралски замок (2) и збег (3) од доцниот 14. век. По Т. Полак

 

Сл. 104. „Св. Архангели”, Варош, кирилски натпис од 996 г. По Б. Бабиќ

 

Сл. 105. Варош, Прилеп, крстови. 10.—12. век (по Р. Петровиќ)

 

379

 

 

Сл. 106. Варош, Прилеп, сребрен накнт, 14. век. По Е. Манева

 

Сл. 107. „Кале”, Дебреште, доцноантички крајпатен кастел, делумно населен и во средниот век (Д’бреште). По Ј. Раухут

 

Сл. 108. „Кале”, Дебреште, наоди од 7.—8. и од 10.—12. век

 

Сл. 109. „Кале”, Десово, доцноантичка висока стража, користена и во средниот век

 

Сл. 110. „Кале”, Зрзе, укрепен манастир и збег, 14. век

 

Сл. 111. „Градок”, Манастир, доцноантичко рударско гратче. Акрополата е обновена во средниот век (кастрон Морихово ?)

 

Сл. 112. „Градок”. Манастир, Акропола. Реконструкција

 

Сл. 113. „Градок”, Манастир, наоди од 10.—12. век

 

Сл. 114. „Марков Ѕид”, Прилепец, укрепен збег; доцен 14. век ?

 

Сл. 115. „Златоврв”, Трескавец, Прилеп, укрепен манастир и збег од 14. век

 

Сл. 116. „Баучар”, Злетово, доцноантичка рудничка тврдина, користена и во средниот век како збег

 

Сл. 117. „Пилав Тепе”, Шопур, доцноантичко рударско гратче. Акрополата е користена и во средниот век како висока стража

 

Сл. 118. „Пилав Тепе”, Шопур, наоди 11.—13. век

 

Сл. 119. Патот Охрид — Преспа преку преминот Исток, со доцноантички тврдини долж него

 

Сл. 120. „Кале”, Евла, доцноантички крајпатен кастел. Обновен во 1015 г. како фрурион Василида ?

 

Сл. 121. Св. Ахил, Мала Преспа, основа на соборната црква на Самуил (околу 990 г.). По Н. Муцопулос

 

Сл. 122. Св. Ахил, Преспа, една парапетна плоча од црквата со загадочни, нехристијански симболични претстави. Крај на 10. век (по Н. Муцопулос)

 

Сл. 123. Св. Ахил, Преспа, саркофаг Г: наметката на царот Самуил со царски симболи — детал (по Н. Муцопулос)

 

Сл. 124. „Голем Град”, Стење, укрепен остров — збег, користен и во среден век

 

Сл. 125. „Голем Град”, Стење, обетки од словенски гробови бр. 64 и 55; доцен 10.—11. век (по В. Битракова)

 

Сл. 126. „Долно Градиште”, Сопот, доцноантички граничен кастел. Акрополата (шрафирана) е користена можеби и во доцниот среден век

 

Сл. 127. „Горно Градиште”, Сопот, средновековен ловечки дворец ?

 

Сл. 128. Ѓуришки манастир, Сопот, златен накит од гробот на кралицата Марија Палеологова ? (14. век, по Е. Манева)

 

Сл. 129. „Маркови Кули”, Водно, Скопје. кастел од 6. век. Акрополата е обновена како град Чрнче

 

Сл. 130. „Маркови Кули”, Водно, Скопје, византиски дворец од 12.—13. век (реконструкција според откопаните остатоци)

 

Сл. 131. „Маркови Кули”, Водно, Скопје, византиски покривни керамиди од 12.—13. век.

 

Сл. 132. „Маркови Кули”, Водно, Скопје, фолис на Василиј II

 

Сл. 133. „Маркови Кули”, Водно, Скопје, византиска глегосана чинија. 12.—13. век

 

Сл. 134. „Маркови Кули”, Кожле, доцносредновековна гранична стража (град Кожле)

 

Сл. 135. „Марково Кале”. Маркова Сушица (Малчиште), доцноантичка рудничка тврдина. Обновена во доцниот среден век. Реконструкција

 

380

 

 

Сл. 135А. „Марково Кале”, Маркова Сушица — (Малчиште), наоди, 14.—15. век

 

Сл. 136. „Марков Град”, Матка, укрепен манастир и збег. Доцен 14. век

 

Сл. 137. „Марков Град”, Матка, кујнска грнчарија од манастарската трпезарија, доцен 14. век (по В. Лилчиќ)

 

Сл. 138. „Кале”, Скопје, скопски Горни град обновен врз акрополата од 6. век

 

Сл. 139. „Кале”, Скопје, Горни град, кружна североисточна кула (основа, пресек и фасада), градена во 6. век

 

Сл. 140. „Кале”, Скопје, кружна североисточна кула, облога од травертински блокови

 

Сл. 141. „Кале”, Скопје, дел од јужниот ѕид со градежни делови од 10. до 14. век

Сл. 142. Истиот ѕид, јужна градска порта со крилни ѕидови, доградувани и преправани од 14. до 18. век

 

Сл. 143. „Кале”, Скопје, словенска грнчарија ископана до североисточната кула, 9.—10. век (по Б. Бабиќ)

 

Сл. 144. „Кале”, Скопје, византиски глеѓосани чинии од североисточната кула; ран 13. век (по Б. Бабиќ)

 

Сл. 145. „Кале”, Скопје, црковен сад со натпис, ископан до јужниот ѕид. Сребро со позлата и алмандини, 12. век

 

Сл. 146. „Давина”, Чучер, наоди, 7.—8. и 13. век

 

Сл. 147. „Св. Спас”, Заградчани, укрпен антички збег, користен и во доцниот среден век

 

Сл. 148. „Градиште”, Банско, доцноантички кастел и збег, делумно обновен во средниот век (фрурион Термица ?)

 

Сл. 149. „Василица”, Костурино, доцноантичка крајпатна стража, обновена во средниот век

 

Сл. 150. „Цареви Кули”, Струмица, струмнчкиот Горни град (кастрон), изграден врз доцноантички остатоци

 

Сл. 151. „Цареви Кули”, Струмица, главната кула (донжон); доцен 14. век (основа по М. Јовановиќ)

 

Сл. 152. Струмица, црква Св. 15 Маченици, 9. век (по Д. Коцо — П. Миљковиќ)

 

Сл. 153. Струмица, крстови-реликвијари од 10.—11. век (во Народниот музеј, Белград; по Г. Вујовиќ — Марјановиќ)

 

Сл. 154. „Кале”, Долна Лешница, доцноантичка крајпатна стража користена и во средниот век

 

Сл. 155. „Кале”, Долна Лешница, наоди во кулата; 11. век

 

Сл. 156. „Градиште”, Јегуновце, доцноантички граничен кастел и крајпатна стража, користена и во среден век

 

Сл. 157. „Градиште”, Јегуновце, наоди од 10.—13. век

 

Сл. 158. „Кале”, Лешок, доцноантички кастрон, обновен во средниот век (град Љешс’к). Регионално средиште во 10.—12. век

 

Сл. 159. „Кале”, Лешок, наоди од 11.—12. век

 

Сл. 160. „Кале, Град, Собри”, Ораше, доцноантичка рударска и гранична тврдина, обновена и во доцниот среден век (град Собри; реконструкција)

 

Сл. 161. „Кале”, Ораше, наоди (13.—14. век)

 

Сл. 162. „Кука”, Рогле, доцноантичка гранична и крајпатна стража користена и низ среден век

 

Сл. 163. „Градиште”, Стенче, доцноантичка крајпатна стража, обновена во средниот век („град Стена”)

 

381

 

 

Сл. 164. „Градиште”, Стенче, наоди, 10.—13. век

 

Сл. 165. „Градиште”, Стенче, монети од 11.—13. век

 

Сл. 166. „Марково Кале”, Теово, доцноантичка висока стража, користена и во средниот век („град Бабуна”)

 

Сл. 167. „Марково Кале”, Теово, монета на Јован Цимиск (969—973)

 

Сл. 168. „Кале”, Т. Велес, средновековен кастрон Велес изграден врз доцноантички остатоци. Положбата над двете реки и подградието

 

Сл. 169. Кастрон Велес, јужниот крај и акрополата, реконструкција

 

Сл. 170. „Кале”, Велес, монети од 13. и 14. век

 

Сл. 171. „Кале”, Крупиште, доцноримски каструм и стопанско средиште (град) во 5.—6. век. Обновен во 9. и 10. век како аул — „град” Равен ?

 

Сл. 172 „Кале”, Крупиште, црква 1, 9.—10. век (по Б. Алексова)

 

Сл. 173. „Кале”, Крупиште, црква 2 (9.—10. век) изградена врз средниот дел на базиликата од 6. век. Јужно до неа се словенски гробови (10.—11. век)

 

Сл. 174. „Хисар (Полис)”, Црешка, доцноантичка рударска населба. Акрополата е преградена во средниот век (град Чрешче)

 

Сл. 175. „Хисар”, Црешка, наоди од 9. и 13.—14. век

 

Сл. 176. „Хисар”, Штип, замок од 14. век изграден врз остатоците од словенската тврдина Штип

 

Сл. 177. „Хисар”, Штип, план на дворецот

 

Сл. 178. „Хисар”, Штип, реконструкција на дворецот

 

[Previous] [Next]

[Back to Index]