Сборникъ за Народни Умотворения, Наука и Книжнина, кн. VIII, 1892

М. Цѣпенков

 

III. Народни умотворения

 

4. Приказки за черковни лица и явления

 

Отъ Прилѣпъ.

Записалъ М. Цѣпенковъ.

 

1. Синътъ на слѣпия богаташъ и неговиятъ другарь — ангельтъ

2. Адамъ дава име на сички божи творения

3. Какъ сѫ сътворени слънцето и звѣздитѣ

4. За сиромаха, дѣто ходилъ при Господа и го питалъ за щастието си

 

1. Синътъ на слѣпия богаташъ и неговиятъ другарь — ангельтъ

 

(Къмъ мотива: Благодарниятъ мрътвецъ).

 

Еден бóгат чóек си лéжал пот éдно дѫ́рво, во лéтно врéме, пóт сенка — нáплекьи со отворени́ очи глéдал во дѫ́рвото. Едно врáпче стоіало на едно гранче [1] и се погóдило да се пóсери и пáднала курешни́цата от врáпчето прáо во óбете очи от богáтио; за чудо гóлемо и от Богá рéчено, вéднаш богáтио беше óслепел со обетé очи. Станал богáтио от каі што лéжал и зéл вода та се и́змил от курешни́цата, áрно ама тóі векье беше си óслепел. От тóі саат вéкье беше тѫ́ргнал по éкьими, да бáра лек за очите. Дáвал пáри по лéкои сиромáшкьиот, дáвал дó што и́мал, сéто го и́здал и пак лек не бешé нашол. Осирóмашел, што вéкье до немáі-каде, и остана наі си́ромах во грáдо своі.

 

Богáтио и́мал еден син многу крóток и сми́рен. Едно ýтро беше го ви́кнал прет себе си́на си и му рéкол: „си́нко бре, áі стóри еден завмет, да пóідиш во фи́льáн грат при фильáн богат, стáр моі приіáтел, и да го пóздравиш от моіá страна. Кáжи му, синко, за сé како што ни́ ет áлот и да гó пóмолиш, да ти дáит трóа пáри, за да се пóарджам, да áко би́дам жи́в и здрáв, кье му плáтам и кье му нáтплатам, ýверен сум, си́нко, да ти дáит со éден збор, чýнкьи ми́ ет и свети Іóан. На чáсот стáнал син му и тѫ́ргнал да óдит коі тóі чоек. Одéікьи син му на слéпио по пáтот, втáсал едно мòмче и го позрáвил: „со здрáви, момче, и дóбѫр пат.” — „Здрáвье да и́маш, мóмче, му отговорило мóмчето што патýало, и́ вам дóбѫр пат нека ви би́дит.” Мóмчето што патýало би́ло áнгьел Божи. От коа се здружиле двéте мóмчиньа, се прáшале едно со друго, кóе каі кьé одит. „Ако дáит Господ, момче, каі си се ýпатил вáка?” му рéкал ангьелот. „Іáс, мóмче, ако сáка Гóспод, ке óдам во фи́льáн град у фильáн чоек, за да сáкам троа пáри, óти тáтко ми от коа óслепе мнóгу осиромáшивме.” — „Како іе Господ, мóмче нé іет ни́коі, му рéкол ангьелот на мóмчето, дéнеска ако сте сирóмаси, ýтре можи да се обогáтите. Е, лéли кье сте óдиле во фильáн грат, и у Фильáн чоек, зáедно дрýгари кье бидиме, чýнкьи и іас ý него кье óдам, пó една мóіа рáбота.” — „Мнóгу арно, му рéкло мóмчето на áнгьелот, éте би́ло кѫсмет со дрýгар, да óдам дó тамо.” Тѫргнаа да си патýаат и со лáв мýабет дóшло до една рéка. Врéмето било плáднина и мнóгу горéштина. „Знáиш, момче, што сум нáмислил? му рéкол ангьелот на мóмчето, аі да се искáпиме во рéкава и́ така іе горéштина.” [2] — „Аіде, побрáтиме, лели вéлиш ти.” му рéкло мóмчето. Се слекл е и влéгле в’ рéка да се кáпат. Еден óт други биле по нàскраіа и мóмчето како што се кáпеше ви́дело една зми́, гóлема кóлку една лáміа, каі и́дела каі него, со ýстата зи́ната, за Божьи стрàои. Дал ви́к по áнгелот: „Побрáтиме, побратиме, бѫрго тáрчаі вáмо да ме и́збавиш от една зми́іа, што сáка да ме и́зеит.” — „Дѫ́рш се, нé боісе, побратиме, еве сум дó тебе.” И вéднаш áнгелот беше іа ýбил зми́іата и бéше іа и́свѫрлил нá суо.

 

Одвáі дури тóгаі беше му дóшло дýша на мóмчето. От кóа беше се искáпале, и́злегле нá суо и áнгьелот іа и́згорел змиіата, та беше іа сóбрал

 

 

1. Клонче, по Тиквешки вѣйка.

 

2. Жега.

 

 

179

 

пéпелта во една кýтиа и си іа клáл в пáзуа. Тѫ́ргнале да патýаат и дéтето тýку седело и се чýдело, заóшто іа сáбрал пéпелта от зми́іат, што іа и́згоре.

 

Óдиле што óдиле и дóшде во грáдот. Вѫрвéікьим по éден сóкак застáнале прет една кýкьа од еден пѫ́рв бóгат. Богáтио и́мал една кьéрка, мнóгу ли́чна и ýмна, една била ý татка и ý маіка, áрно ама беше би́ла мнóгу таксирáтлиа, чункьи и́мала дув нéчис вó неа.

 

„Іа глéдаш, мóмче, онаа дéвоіка?” — „Іа глéдам, побрáтиме.” му рекло мóмчето. „Іас нéа кье ти а свѫ́ршам за нéвеста, и кье те внéсам во нези́ната кýкьа дóмазет, со се тáтка ти и мáіка ти, за да би́дите ýште по бóгати, óти: каі што тéкла вóда пáк кье тéчит, што рéкал нéкоі.” му рекол ангьелóт. „Ов бре, побрáтиме, ако мóжиш тоá добро да ни го сториш, да ослóбодам мóіте родители, брат кье те и́мам и на óвоі век и на дрýгьио,” му рéкло мóмчето на áнгьелот. Го зел áнгьелот мóмчето за рака и му óтишол прет богáтио и му рéкол на богáтио áнгьелот, за да му дáит кьéрка му на мóмчето, за дóмазет да му бидит. „Слýшаі вáмо, мóмче, іáс му дáвам кьéрка ми на мóмчето, што ми вéлаш, ама трéба да знáите оти мнóгу мóмчиньа изýмреле от сéбепот на кьéрка ми, чýнкьи во неа и́мат дув нéчис и излéгуа от неа пѫ́рвата вéчер, та кье го ýдаит мóмчето. Да от тоа ви кáжуам, оти не кьé можит да се кьéрдосат и кье си зáгубит млáдоста.” — „Слýшаі вáмо, чóрбаджи, му рéкол áнгьелот, не сáмо мóмчево да го іáдитл óшио дýв, ами и́ мене нека ме дит, чýнкьи пѫ́рвата вéчер кье бидам и с сó него за да марти́рисам сáмо ти таксáі ни а — и дрýго ни́што.”

 

На чáсот богáтио бéше ви́кнал пóпот и го вéнчал мóмчето за кьéрка си. При дрýзите закóници: нýнкото (кумътъ), старóстватот, по мáл девер, мóмчето (ангелътъ) се стóрил по стар девер и вéчерта, кога и затвóриа зéтот со невéстата в óдаіа, áнгелот беше турил пéпелта от изгорéната зми́іа в óгон и тѫ́ргнал, врáтата от одáіата та и зáтворил зéтот со невéстата според áдето што бил. Éдно си лéгнале в пóстела, зéтот и невéстата, да спи́іат и вéднаш беше и́злегол дув нéчист от невéстата и му се и́спраил нат зéтот, за да го ýдаит. Арно ама, што ти вела кли́н кли́н тéрат, — в чáдот от пéпелта што вѫ́рли ангелот во óгнот, беше се стóрила éдна стрáшна зми́іа, колку една лáміа и беше се вѫ́рлила нат нечести́виот дув, та беше го голтнала цéл, како нéкоі бóлен што гóлтнуа áп.

 

Тáтко , мáіка на девóіката и áнгелот сá нокь стóіале прéт врáта и со дýша (съ нетърпение) чéкале да се óбзори и да ви́дат дáли кье óстани зéтот жив. Стáнало мóмчето и невéстата от спи́енье и со рáдос отвóриле врáтата от одáіата, та беа и́злегли нáдвор и му бáкнале рáка на тáтка си и на мáіка си, спроти зáконот. Кога виде богáтио оти зéтот му беше óстанал жи́в и кога се нáучил оти мóмчето беше тýрил во óгнот еден прáв и прáот беше се стóрил зми́іа, а змиіата го и́зела нечести́вио дув и куртýлисал зет му жив, го грáбнал ангелáтаго и го прéгѫрнал, та от чедо пó-вéлико го и́збакнал и со гóлеми бакшиши го дáруал.

 

На чáсот пýшти богáтио по тáтка му и маіка му на момчето да дóідат и тýка да си жи́веат. И дóнесле тáтко му и мáіка му, и áнгьелот му кáзал óти тóі тоá добро му го стóрил, едно за настáрос да живеат пó-раат, и дрýго стóката што и́мал пó-напрет да и́стечит, чýнкьи би́ла со áрам сóбрана.

 

„Ти благóдарам, мóмче, му рéкол слéпио, татко му на мóмчето, и мнóгу ти благóдарам, ама мнóгу ми́ ет мáка, дека нé можам да те ви́дам тéбе и свáто, свáкьата и нáі пóекье ми́лата ми снáа.” На ти́е збóрои бéше се рáсплакал. „Нé плачи, приіáтеле, му рéкол áнгьелот, оти што не вóзможно чóеку, вóзможно Богу, ево с во и́мето Божие кье ти нáпраам една би́лка и кье ти и нáмачкам óчите и со Бóжьата пóмош кье прóглеаш.” Се нáведил áнгелот

 

 

180

 

нá земи, пльукнал и нáпраил троа кáл, та му и нáмачкал óчите и веднаш беше прóгледал. Кога се ви́дел слéпиот пак со óчи, гóлема рáдос беше стóрил и мнóгу му благóдарил на áнгьелот.

 

„Вие, приіáтели, се благодáрите от нас, а и с се благодáрам от вас, чýнкьи се вáтив свети Іóан; свети Іóанстото, при́іатели, трéби да знáите óти т пóголем рот от си́те рóдои што и́ма чóек, вака да знаите и дури кье дѫ́ржите прави́ната, ич да не се бóіте; а ако пак вáтите криви́ната, ýште пó лошо мóже Господ да ве нáкажит. Е сéга, седéте ми со здрáвье и дóбро видéние.” Кóлку и́злезе óт кукьа и карáкаип беше се стóрил [1] áнгьелот. Тóгаі дури беа сéтиле оти áнгьел Божи беше мóмчето, што му стóри тие дóбринье на дветé кукьи и си остáнаа си́те ми́рни и рáдосни да си жи́веат дýри би́ле жи́ви.

 

 

Приказана от Ристата Пърцана.

 

Б. р. Тука ни се прѣдставя една версия отъ извѣстната приказка „Благодарниятъ мрътвецъ,” при това толкози близка версия до библейския нашъ изворъ (историята на Товия), дѣто може да се прѣдполага, че е направо отъ тамъ и земена. Другитѣ извѣстни български версии сѫ изникнале несъмнѣно чрѣзъ международно прѣдаванье. Такива сж: леринската Сб. V 143—5: змьеі и царцката керка, клисурската Сб. IV 133—7: Говедарь, синъ му и св. Арахангелъ (втората е ямка отъ прѣдметния мотивъ и отъ приказката: три думи — три жълтици, дѣто скѫпо се продаватъ полезнитѣ съвѣти: да не газишъ мѫтна вода, да не правишъ нищо, прѣди да прѣмислишъ и пр.), старозагорската Сб. VI 150—8, етрополската П. Сп. XIV. 317, охридската Шанк. 26 „Спахийскиотъ синъ и въскръсналийотъ мртвецъ,” та че може би и Леринската Сб. III 153—5, Гьавуло и Ветерволк. Като оставяме за до други пѫть подробния разборъ на този мотивъ, отбѣлѣзваме, че сѫ многобройни вариянтитѣ негови у разни народи. Особито лесно могѫтъ да се издебнѫтъ они по стѫпкитѣ на Р. Кьолеръ, който е писалъ върху тоя прѣдметъ въ Germania III 199 нт., по поводъ на Симроковата (Simrock) книга „Der gute Gerhard und die dankbaren Todten”, сетнѣ въ Or. und Occ. II 322—329 и III 93—103, къмъ Gonzeb. 90, Jahrb. f. rom. und engl. Lit. V 2—3, Arch f. slav. II 631 № 29. Тука сѫ посочени унгарски, нѣмски, полски, ерменски и др. версии, както и литературни обработки. Гл. още Hahn 53 (гръц.), Sebillot, Contes pop de la haute Bretagne 1, Cosquin XIX (Romania VI 529—539), Kulda 44 и 60 (моравски) и др.

  


 

 

2. Адамъ дава име на сички божи творения  [2]

 

От кога сóздал Господ вéков, сóздал и чóекот (Адама), сóздал и си́те живóтинкьи, што се по вéков и му и при́несол пред Адáма, да му клáит на сéкое името. „Адáме, Адáме, éве ти и при́несов си́те живóтинкьи што сум и сóздал на зéмва, да му клáиш на сéкое името и прези́мето, му рéкал Господин Бог, и да си óдбериш едно от животинкьиве за дрýгар да ти би́ди тéбе; глéдаі сега áрно, отвóри си óчите, да си бéндисаш еден дрýгар, за вéкот сó него да си го поживеиш, áрно, лóшо, ти си знáиш. Тука отвóри си óчите, отбéри си, кое те бенди́суат, тоа зéми си, зá тоа ти принéсуам тóлку мнóгу живóтинкьи, да си бéндисаш еден дрýгар.”

 

Сéднал Адáм на еден стóл вѝсок и зéл да преглéдуа сéкое от животи́нкьите и да и кѫ́рштаа со и́ме и прéзиме. Пѫ́рво вáтил от наі мáлото да го кѫ́рштаа и да го бенди́суа. Іа ви́дел мрáвата, оти е мáла, кѫ́рстил: мрáвичка (от малечка). Го ви́дел цѫ́рвот, дека при́легал на црево, го кѫ́рстил: цѫрв. Сви́кал Адам на дрýзите живóтинкьи: „іа прогóорете, бре живóтинкьи, му рéкол да ве чýм, коі кáков збор и́мате?” Си́те живóтинкьи беше прогóориле, сéкое спорéт глáсот своі, гато си го и́мале. Кога чу Адам от си́те живóтинкьи глáсот и на спорéт глáсот им клáде ими́ньата. „Мьау,” стóрила мáчката, клáл името: мáчка. Ри́кнало магáрето и спорет рикáньето му клал и́мето. Загýгала гукýчката: „гýгучко,”  клал името: гỳгучка. Зáграчил гáрванат: „гра, гра,” му клáл и́мето: гáрван. Закýкала кукáіцата:

 

 

1. Изгубилъ се.

 

2. Битие II, 19 ст.

 

 

181

 

„кýку, кýку”, кѫ́рстил: кукáіца. Зáпупал пупýнецот: „пýпу, пýпу”, го кѫ́рстил: пỳпунец. Зáуткала ýтката: „ýт, ýт,” кѫ́рстил: ýтка. Зáбуал бýот: „бýху, бýху,” го прéкѫрстил: „бýв. И тáка на си́те живóтинкьи Адам бóше му клáл имéньата и презимéньата, сиорет како што беше му чýл на си́те глáсот. Си́те беше и прéгледал едно по едно, за да бéндисат одно, да му би́дит дрýгар. Арно ама ни́ едно нé беше бéндисал.

 

От кóга свѫ́ршил рабóтата, беше дошол Господ кáі него и беше го прáшал дá ли свѫ́ршил рабóтата. „Е, Адáме, штó стори? Дали свѫ́рши рабóтата што ти дáдов?” — „Іа свѫ́ршив Господи, ама не а дóвѫршив, чýнкьи дрýгар не бéндисав; туку седам и се чýдам, Господи, му рéкол Адам, како éдно живóтинче не ми се зáлепи за сѫ́рцето!”— „Іа áі лéгни си да прéспиеш, Адаме, му рéкол Господ, да коа кье стáниш, бéлкьим кье бéндисаш нéкоі дрýгар или дрýгарка.” Си лéгнал Адáм и зáспал. Зел Господ и іа нáпраил Ева. „Іа стáни, Адаме” му рéкол Господ. Стáнал Адам от сóнот и ви́дел Ева испрáена на спорéт него, на нéколку чéкори скрáіа, дáл вик пó неа: „éла, éла, éла вамо. (Ево, Ево, Ева тук), оти ти́ си ми за сѫ́рцево.” Како на си́те живóтинкьи што му клáде и́меньа Адáм, тáка и на Ева беше е клáл и беше си зéл за дрýгарка.

 

Прикажена отъ Димета Устаджима.

 

 


 

 

3. Какъ сѫ сътворени слънцето и звѣздитѣ

 

Уште коа нé бил вéков нáпраен, Христос бил рóден. Бидéікьим бил мáлечок, сé пóкраі Бога си óдел и зá пола му се дѫ́ржел. Каі кьé одел Господ, сполáі му, пó него óдел и Христóс. Дури мáка му било на Бога дéка сé пó него óдело мáлечок Христóс. „Нé туку и́ди пó мене, á чедо, му вéлел Гóспод, сéдни си нá земи, пóиграі си нéшто, како ситé деца што си и́граат.” Коа чý тóі збор Христóс от Бóга, вéднаш беше му се и́стаил от колéното и си сéднал нá земи, да си пóиграт. Пѫ́рвата и́грачка му била на Христá да си кóпа зéмьа со тéслата и да си нáпраит кал, а от кáлта си нáпраил éдно чýдо чудéсиа топчиньа, како тутáлиньа и си и клал на гирами́тчиньа да му се сýшат.

 

Одил, шéтал Господ и нáминал каі што му бил си́н му Христóс, да го ви́ди штó праит. Коа го ви́дел и́звалкан от кáлта во рáцете и во али́штата, се зáстоіал, да види штó праел, што се ѝзвалкал тóлку от кáл. „Мóре штó така си се óбацал, бре си́нко? му рéкол Господ-Бог, што е тáіа кал, што си нáпраил прéт тебе?” — „Тóпчиньа за и́гранье си прáам, тáте” му рéкол Христос. — „Áрно си нáпраил топчи́ньата, бре чедо, му рéкол Господ, ами чуму ти се тóлкуа чудо тóпчиньа, штó сакаш да и прáиш?”— „Кье си и вѫ́рлам, тáте, нá угоре како тóпкьи, за да си ѝграм сó нив.” — „Е, лели тáка ке си и́грал сó нив, му рéкол Господ, аі вѫ́рли іа онаá топка по-голéмата нá угоре, да видиме дури каі кье іá вѫрлиш.” Со рáдос гóлема Христос беше го пóслушал тáтка си, та грáбнало голематá тóпка и іа мéтнало наýгоре вишнó-небе. По Божи блáосов беше отишла тóпката мнóгу дáлеко и застáнала на еднó место, та се стóрило сóнце. На чáсот беше свéтнало како некое сóнце ýтрено, кога да бóлени во чоéчкьите очи и да нé можи вó него да се óпулит. Туку си клáло Христос óбете рáчиньа на óчите, да не му се зéми здрáкот от сóнцето. — „Еі синче, ви́диш голематá тóпка како ти іа нáпраив да свéти како сóнце. Аі расвѫ́рли и си́те тóпчиньа нá угоре, за и́ тие како неа да се нáпраат.” — „Кье и вѫ́рлам, тáте, сѝте, му рéкал Христóс, ама те мóлам да не ми и нáпраиш како голематá тóпка, да свéти тóлку мнóгу, за да нéможам вó неіа да се пýлам.” — „Мошнé арно, чедо, аі ти вѫ́рли и топчи́ньата, да іас знáм како кье ти и нáпраам.” му рéкол Господ. Вéднаш и грáбнал Христóс си́те тóпчиньа со

 

 

182

 

обетé рáце, и и́свѫрлил éдни нá десно, а дрýги нá лево, éдни ýгоре, други ýдолу. Сите се распѫ́рснаа по ширóкото нéбо и сéкое тóпче и тóпка се застóіала на мéстото каі што іа блаóсоил Господ. От тие тóпки и тóпчиньа Господ и блаóсоил, за едни да би́дат месéчина, друзи — гóлеми здвéзди, и наі мáлите — помáлите здвéзди. Коа виде Христóс оти си́те топчиньа му застáнаа на високо и коа ви́де оти нéмат сó што да си́ играт, грáбна от зéмьата со рáце и се рáсвѫрла по здвéздите со зéмьата на нив, за да и тýрнит; áрно ама Господ и зéмьата беше му іа блаóсоил, ти́кьи му се стóрила дзвезди си́тни. От таá земьа била Кумоата слама гьеóа ми ти. Ете тáка се сóтворил вéков.

 

 

Слушана отъ Ристета Пѫрцана, а нему отъ единъ селенинъ разказана.

 


 

 

4. За сиромаха, дѣто ходилъ при Господа и го питалъ за щастието си

 

Си би́ло што не си́ било, си би́л éден мнóгу сиромав чóек и си и́мал чéтири дéчиньа: три́ мáшкьи и́ едно жéнцко. Неможéікьи да и рáни, тѫ́ргнал да оди по плáнинье, за да го бáра Бóга. Одел, óдел и стрел на пáтот éдна жéна. „Помóзи Бог,” іе рéкол чóекот на жéната и сéднал мáлку да се пóчинит дó неа. — Каі си́ тѫ́ргнал вáка, бре брáте, му рéкла жéната, што мнóгу си́ се ýморил?” — „Кьé одам кье го бáрам Бóга, мóри сéстро,” іе рéкол чóекот. — „Е, лéли кье óиш каі Бóга, брате, та мóлам, прáшаі го зáошто не ми́ даат мéне чéлат да рóдам, кáко си́те жéни, да и́ іас мáіка да се стóрам? Те мóлам, братéнце, кога кье се врáтиш да ми кáжиш,” му рéкла жéната. Си го клáл тоа вó умот сиромáиот и си тѫ́ргал да óди да го бáра Бога. Одел, óдел и дóшол во éдна ви́сока и стрáшна плáнина; одéікьи нис плани́ната, го стéмнило и се одбил от пáтот, за да пренóкьеват во éдни рáсіе. Кога влéгол во рáсіето, бéше нáшол дванáесет ми́на арáмии, от нáі лóшите на вéков; го пречéкале и прáшале штó чоек іéт и от кáі и́дит, за кáі óдит. Мнóгу сиромав сум, му рéкол, бре брáкьа, ти́кьи óдам за да го бáрам Бога и да му сáкам троа пáри, да си рáнам дéцата.” — „Тамáм, áсли и́ ние вáков чоек бáравме, кáко тéбе, му рекле арами́ите, што да óит каі Бога. Слýшаі вамо, приіателе, коа кье го нáіш Бога, те мóлиме да го прáшаш и зáнас, чýнкьем сме от наі лóшите арáмии на вéков, на тóі вéк каі кье нé клаит?” — „Ако го нáідам, брáкьа, бéз друго кье го прáшам и кóга кье се врáтам, кьé ви кáжам,” му рéкол сиромáиот и от кóа бéше прéлежал нóкьта кáі арами́ите, ýтрото беше си тѫ́ргнал да óит, да го бáрат Бога. Óдил, óдил и дóшол во éдна дрýга пýста плáнина и на стемнýанье се при́брал до éдна пéштера, и кога глéдат во пештéрата éден стáрец, Богомóлец, кáі се кѫ́рстел и метáнии чи́нел. — „Добрó-вечер дéдо, му рéкол сиромáиот, али ке ме дéксаш вéчерва да пренóкьевам во кýкьава твóіа?” — „Кáко не кье тé дексам, чéдо, му рéкол стáрецото, éла запóведаі седни.” От кóа беа се кунушти́сале [1] го прáшал стáрио сиромáио: кáі одит по ти́е пустéлии и штó барат? „Одам да го барам Бога, дéдо, му рéкол сиромáиот, за да му пóсакам малце пáри, óти сум мнóгу си́ромав.” — „Тáмам, лéли кье óиш кáі Бога, кье те мóлам да го прáшаш зá мене, кáі кье мé клаі на тóі век.” — „Мнóгу áрно, дéдо, му рéкал сиромáиот, кье го прáшам и коа кье се врáтам, кье ти кáжам.” Прéлежал сиромáиот при стáрио и рáно си тѫ́ргнал да óди да го бáрат Бога. Одил шт óдил и стрéл éден стáрец кáі си сéдел на пáтот. „Помóзи Бог, дéдо, му рéкол сиромáио на стáрио и сéднал дó него, да се пóчинит мáлко. — „Кáі туку ски́таш ви́ка ти, бре чóече, му рéкол стáрио, по óвие пустéлии?” — „Го бáрам Бога, дéдо, му рéкол сиромáио, за да ми пóможит, оти сум многу сиромав; си имам три мáшкьи дéца

 

 

1. Распознали се.

 

 

183

 

и éдно жéнцко, одóшто сум си́ромав нé можам со лéп да и прéранам, éте тóа бáрам, дéдо.” „Кóлку за тóа, чедо, лесна рáбота іéт, за да и прéраниш дéцата, му рéкал стáрецот, со пѫ́рво даі по нéкоа гóдина нá даскал да се понáучат кни́га и пóсле кье и глáвиш éдното на казáнджии, дрýгото на тéрзии и трéкьото на бáкали, за кóлку кье ти дáат рýга [1] тóлку да и дáиш. И éте како кье и раниш дéцата. Дрýго и́маш што да кáжиш? Кáжуі ако и́маш нéшто друго?” — „Хá, и́мам, и́мам за да ти кáжам и дрýго, дедо,” му рéкол сиромáио. Идéікьи по пáтот, ме стрéте една жéна и іе кáжав, оти кье óдам да го бáрам Бога, та тáіа ми нáрача да го прáшам Бога, зáошто нéзе Господ не и́ дават чéлат, кáко на си́те мáікьи што му дават.” — „Не é дават Господ нéзе чéлат за дóброто нéзино, чýнкьи áко роди тáіа дéте, кье би́дит іа бéз очи, іа бéз раце, іа бéз нозе; а пáк ако іе се рóди здрáво, кье іе би́дит мнóгу лóшо: іа чáпкѫн, пиіáница, комáрджиа, арáмиа, кесéджиа. Ете зá тоа Госнод не іé дават дéте на таá жена. Кáжи дрýго ако и́маш да кáжиш, му рече Господ. — „И´мам и́ друго да ти кáжам, дéдо, му рéкол сиромáио, идéікьи нáідов дванаесéмина нáі лоши арáмии и от коа му кáжав оти кье óдам да го бáрам Еога, ми нарáчаа да го прáшам Богá зá нив каі кье и клаи нив на тóі вéк.” — „На тоі век нив Господ кье и клаи на дно во вéчна и сó нив ке и кѫ́рпит казáните от вáчна, каі што кье бидат скьинати” му рекол старио. — „Оште нешто друго имаш да кажиш?” му рекол старио. — „Е, друго еден старец наідов во една пештера се кѫрстеше и Бога молеше и метании чинеше, му рече стараио, тоі му рече да го прашам Бога, за каі кье го клáит Господ на тоі век?” — „Него кье го клáит Господ на тóі век да го вáрдит рáіот; тоі кье и дѫ́ржит клучéите от рáіот,” — му рекол старио.

 

Изваил стáрио трóа пáри, та му дáл на сиромáио и го и́спратил нáзат да си óдит: „áі со здрáвіе óі ми си приіателе, му рáкол стáрио, и кóа кье му кáжиш на стáрио за рáіо што кье го вáрдит, ако нéшто нéкьит и се нáлутит, тоі кье бидит за газéрите [2] от казáните, што се во вéчна; а пак ако се радуáат арами́ите оти сó нив кье и кѫ́рпит Господ казáните, ни́в кье и клáит врáтари на рáіот, да и дѫ́ржат от рáіо клучéите. Аі ми со здрáвіе сéга, приіáтеле,” му рекол стáрио и вéднаш си лéтнал на нéбеси. Кóга виде сиромáно óти лéтнал стáрио на небеси, се ýверил óти тоі бéше Гóспод.

 

Си тѫ́ргнал рáдосен да си и́дит за дóма и дóшол кáі стáрио во пештéрата, та му кáжал како што му рéкол Господ. — „Кáко, кáко ! кье ме клáи на врáтата от рáіо, да го вáрдам и клучéите да и дѫ́ржам? Дéка мáлку тýка на óвоі вéк сýм се мáчил, ти́кьи и на тóі век да се мáчам; пóарно кѫ́рпа на кáзано би́дуам одóшто на врáтата на рáіо да сéдам.” Велéікьим тáка стáрио и тáка Господ беше го нáредил коа беше ýмрел. — Дóшол каі арами́ите сиромáиот и му кáзал оти Господ кье и клáит за кѫ́рпи на казáните от вéчна. Кога чýіа арами́те оти сиромáио што му рéкол Господ, си́те се разрадýаа и ри́пнаа та се вáтиа éдно óро да и́граат и да се радýаат, на повéлата Божіа. От коа ýмреа арами́ите Господ беше и клал да го вáрдат раіот со клучéите ý нив.

 

От тоі ден сиромаиот беше се поткрепил и беше се обогатил. [3]

 

 

Приказана от сина ми Спасета.

 

 

1. Цена.

 

2. Газер = дъно.

 

3. За очудване е, дѣто тука не се явявать извѣстнитѣ пасажи съ мѫтната рѣка, безплодното дърво и пр., на които пасажи изворитѣ сѫ най-вече „ходенята” на светцитѣ. Ср. и погорнята Софийска приказка, съобщена оть г. Д. Стойковъ. Б. р.

 

 

[Previous] [Next]

[Back to Index]